NAIDHEACHDAN
Greisean-còmhnaidh
Am Ploc: Aig deireadh 2006 agus a’ dol a-steach do 2007 bha mi ag obair do dh’Urras Shomhairle air a’ phròiseact aca ‘Eadar an Saoghal ’s a’ Bhiothbhuan’ a’ comharrachadh obair a’ bhàird Ghàidhlig ainmeil Somhairle MacGill-Eain. Bha seo a’ ciallachadh Greis-chòmhnaidh Ghàidhlig aig Sgoil-chiùil na Gàidhealtachd anns a’ Phloc far an robh Seumas Ros, an neach-ciùil a bha ann airson Greis-chòmhnaidh, agus mise ag obair le oileanaich an sin agus anns an Àrd-sgoil gus bàrdachd agus ceòl a chruthachadh a ghabhadh cur air beulaibh an t-sluaigh ann an sreath chonsairtean ann an 2007.
Sabhal Mòr Ostaig: Air a’ mhìos seo (an t-Samhain, 2007), chaidh mo chur san dreuchd mar ‘Sgrìobhaiche’ aig Sabhal Mòr Ostaig, a’ cholaiste Ghàidhlig san Eilean Sgitheanach a tha na pàirt de Institiùd OGE nam Mìle Bliadhna. Bidh mi a’ tòiseachadh a dh’aithghearr aig a’ Cholaiste agus tha mi dèanamh fiughair ri bhith ag obair leis na h-oileanaich agus anns a’ choimhearsnachd.
Tachartasan ann an 2007
16 an t-Iuchar – Cur air bhog Breac-a’-Mhuiltein aig Aos Dana, an fhèis leabhraichean a tha na pàirt de Fhèis an Eilein – fèis chiùil bhliadhnail an Eilean Sgitheanaich. Chaidh an leabhar fhoillseachadh le Coiscéim, Baile Àtha Cliath agus ’s e cruinneachadh dem bhàrdachd 1974-2006 a tha ann.
23mh – 27mh an t-Iuchar – Ghabh mi pàirt ann an Sgeulachdan na Tìre, cùrsa gnìomhach fad seachdain tro mheadhan na Gàidhlig stèidhichte ann an Stafainn far am bi luchd-labhairt Gàidhlig às an àite a’ toirt an luchd-compàirt air cuairtean san sgìre. Faic làrach-lìn Urras Stafainn gu h-ìosal airson barrachd fiosrachaidh mu chùrsaichean.
21mh – 26mh an Lunnastal – Bha mi aig Fèis Leabhraichan ann an Quessant sa Bhreatainn Bhig. ’S e ‘Ionmhasan Eileanan na h-Alba’ cuspair na bliadhna seo. Tha an fhèis a’ targaideachadh diofar eileanan gach bliadhna.
26mh an t-Sultain – Ann an Geàrrloch, a’ leughadh còmhla ri bàird, seinneadair agus neach-ciùil Èireannach a bha air ‘Cuairt nam Bàrd’.
’S e tachartas bliadhnail a tha seo don dà dhùthaich far am bi na h-Albannaich a’ tadhal air Èirinn as t-earrach.
27mh an t-Sultainn – A’ leughadh aig Sabhal Mòr Ostaig, Slèite còmhla ri Anndra Mitchell. Tha an leabhar aige Taking You Home a’ comharrachadh bàrdachd Ruaraidh MhicThòmais agus Iain Mhic a’ Ghobhainn. Dh’eadar-theangaich mi na dàin aig Anndra gu Gàidhlig.
29mh an t-Sultain – 6mh an Dàmhair – Fèis Dhealbhan-camara an Eilean Sgitheanaich, cuairtean agus leughaidhean.
4mh an Dàmhair – ‘Some Gairloch Bards’, a’ leughadh ann an leabharlann Gheàrrloch còmhla ris a’ bhàrd Iain Blake.
25mh an Dàmhair – Leughadh air a chur air dòigh la PEN Alba aig Sabhal Mòr Ostaig còmhla ri Aonghas MacNeacail agus Rody Gorman.
1 an t-Samhain – Bùth-obrach airson Latha Mòr na Gàidhlig, san Aghaidh Mhòr. Thàinig 500 duine-cloinne bho na bun-sgoiltean a tha a’ teagasg tro mheadhan na Gàidhlig air feadh Alba dhan Aghaidh Mhòr airson latha de chur-seachadan is spòrs.
Criomagan à lèirmheasan
Breac-a’-Mhuiltein (Coiscém, 2007)
“Aon de na h-adhbharan gu bheil mi cho dèidheil air bàrdachd Mhaoilis se gur ann leis fhèin a-mhàin a tha an guth aige. Chan eil na dàin seo reifreansail. Chan e nach snot thu dòigh-bruidhinn MhicGill-Eain an-seo, cainnt Mhic a’ Ghobhainn an-siud – mhionnaichinn gu bheil guth Dhòmhnaill Ruaidh Chorùna a’ tighinn a-nall ann an sreath air leth – ach chan eil ann ach gu bheil an t-ùghar bogt’ ann am bàrdachd Ghàidhlig, mar bu chòir.
Tha na dàin as fheàrr aig Maoilios a’ sìneadh on fheadhainn a tha ʼnan cuirm dhan t-sùil ʼs dhan chluais agus a thuigear anns a’ bhad chun an fheadhainn a tha ʼnan cuirm dhan inntinn ʼs dh’iarras iomadh leughadh faiceallach mun rannsaichear an doimhneachd. ʼS tha mòran eadar an dà cheann.”
(Raghnall MacilleDhuibh, Northwords Now, Foghar 2007)
Saoghal Ùr (diehard, 2003)
“Tha gleusan ceòlmhor binn an seo. Tha sreath ghrinn de dhàin ann mu chuid de na h-eòin air a bheil sinn eòlach. Tha iad a bruidhinn rinn nan dòighean fhèin. Tha dàin an seo don chloinn cuideachd, agus tha iad sin snasail. Sean is ùr – is òg – a` tighinn còmhla. Is toigh leamsa sin. Leabhran taitneach da-rìribh airson na pòcaid, agus airson an inntinn a bhrosnachadh gu sgiobalta, buannachdail. Na bithidh às aonais.”
(Dòmhnall Meek, Gath, An Samhradh 2004)
“Agus, ann an seagh, tha cho Gàidhealach ʼs a tha e mar bhàrd a’ fàgail a’ Chaimbeulaich ann an seòrsa de shaoghal ‘fo-thalamh’. Leis gu bheil e air a bhith buailteach a bhith toilichte a dhàin fhaicinn ann an clò gun a bhith air an eadar-theangachadh, tha cliù a’ bhàird seo air fàs ach air fuireach gu ìre mhòr taobh a-staigh coimhearsnachd nan Gàidheal. Aig àm nuair a tha cuid againn, a tha daonnan a’ fuasgladh uinneag Bheurla dha ar bàrdachd, air a bhith a’ siubhal an t-saoghail, mar bhàird Ghàidhlig, tha esan gu sona air a bhith a’ treabhadh a sgrìob rannsachail fhèin – chan eil feum aig inntinn air soitheach no carbad airson siubhal fad is farsaing.
Ann an seagh, tha e doirbh a ràdh 'n e adhbhar moit no aithreachais a tha seo, oir, air bàrr a’ chomais, saoilidh mi gu bheil Maoilios Caimbeul cho math ri bàrd a th’ againn san latha an-diugh, agus bhiodh e na adhbhar tàmailt mura biodh fios aig an t-saoghal mhòr gu robh a leithid ann.”
(Aonghas MacNeacail, Cothrom 41, Foghar 2004)
